ทับทิม (Ruby) เป็นแร่คอรันดัมตระกูลเดียวกับไพลิน (Sapphire) ซึ่งมีระดับความแข็งระดับ 9 ตามมาตราโมห์ สเกล (Mohs scale) โดยเป็นรองเพียงแค่เพชรเท่านั้น ทับทิมจะมีสีแดงจนถึงแดงออกม่วง ทับทิมจะมีสีแดงมากหรือน้อยก็จะขึ้นอยู่กับปริมาณของธาตุโครเมียมนี้เอง อย่างสีที่เป็นเป็นที่นิยมมากที่สุด คือ สีแดงเลือดนกพิราบ (pigeon’s blood)

ทับทิมเป็นอัญมณีสีแดงที่เปี่ยมไปด้วยคุณค่าเป็นอย่างมากจนถึงกับได้รับการเชิดชูให้เป็นราชาแห่งอัญมณี และยังมีความเกี่ยวข้องเชื่อมโยงเข้ากับวิถีชีวิตและความเชื่อโบราณของผู้คนมาตั้งแต่อดีต โดยเชื่อกันว่าสีแดงของทับทิมนั้นเต็มเปี่ยมไปด้วยพลังที่สามารถปกป้องผู้สวมใส่จากสิ่งอันตรายชั่วร้ายต่าง ๆ นอกจากนี้ในวัฒนธรรมจีนซึ่งเป็นความเชื่อกันมายาวนานนับหลายพันปีว่าสีแดงหรือสีมงคลนี้ เป็นอัญมณีที่จะนำพาโชคลาภมาสู่ผู้เป็นเจ้าของทับทิม คำว่า Ruby มีรากศัพท์มาจากคำว่า “Ruber” ในภาษาละติน ซึ่งมีรูปเดิมมาจากคำว่า “Rubinus” แปลว่า สีแดง ทับทิมเป็นอัญมณีที่พบได้ในแหล่งต่าง ๆ มากมายทั่วโลกไม่ว่าจะเป็นในเขตประเทศแอฟริกา พม่า เวียดนาม ปากีสถาน รวมถึงประเทศไทยด้วย

ทับทิมไทย หรือทับทิมสยาม

เป็นทับทิมที่มีแหล่งกำเนิดในประเทศไทย หรือที่เรารู้จักกันในนามของ “ทับทิมสยาม” นั้นจะมีสีแดงเข้มแกมม่วงหรือส้มเล็กน้อย จะถูกค้นพบมากในจังหวัดจันทบุรี ตราดและกาญจนบุรี

ซึ่งลักษณะเด่นของทับทิมสยามนั้นจะประกอบไปด้วยผลึกภายในซึ่งมีลักษณะที่เรียกว่า “ดาวเสาร์ หรือ Saturn” คือผลึกนั้นจะเรียงรายกันเป็นแผ่นและมีผลึกตรงกลางคล้ายดาวเสาร์ ภายในเนื้อของทับทิมสยามจะมี “ลายนิ้วมือหรือ Figure print” แต่ในขณะที่ทับทิมประดิษฐ์หรือทับทิมปลอมจะไม่มีลายนิ้วมือดังกล่าวอยู่ แต่ทว่าภายในจะมีลักษณะเป็นฟองอากาศแทน ตัวทับทิมสยามนั้นจะมีเนื้อที่เนียนละเอียด สว่าง ใส และสะอาดคล้ายแก้ว ไม่มีรอยขูดขีดเวลานำมาทำตัวเรือนประกอบแต่อย่างใด รวมไปถึงทับทิมสยามมีความแข็งแกร่งสูงกว่าทับทิมที่มีแหล่งกำเนิดมาจากประเทศอื่น ๆ ซึ่งเมื่อนำมาทำการเผาด้วยความร้อนระดับเดียวกันทับทิมสยามมีโอกาสแตกหรือลั่นน้อยกว่ามาก ทับทิมสยามมีเฉพาะในพื้นที่จังหวัดจันทบุรี ตราดและกาญจนบุรีของไทย ด้วยคุณสมบัติเหล่านี้เองที่ทำให้ทับทิมสยามถูกจัดว่าเป็นทับทิมอันดับ 1 ของโลก และมีราคาสูงกว่าทับทิมจากประเทศอื่น ๆ อย่างเห็นได้ชัดเจน

ทับทิมพม่า

ทับทิมพม่าจากประเทศพม่าซึ่งเป็นประเทศในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ทับทิมพม่าส่วนใหญ่มาจากหัวเมืองรอบ ๆ โมอกและมงฮซูภูมิภาคทางตอนเหนือและตะวันออกเฉียงเหนือของพม่าตามลำดับ เหมืองเหล่านี้มีชื่อเสียงในการผลิตทับทิมเลือดนกพิราบประมาณ 90เปอร์เซ็นต์ ทับทิมมีสีแดงสดบริสุทธิ์ แดงแกมชมพู อาจมีสีน้ำเงินแกมบ้างเล็กน้อยแต่ไม่มากจนเป็นสีแดงแกมม่วง ทับทิมสีแดงสดนี้เปรียบได้กับสีของเลือดนกพิราบ (pigeon’s blood)โดยส่วนใหญ่มีสีแดงอมฟ้าซึ่งทำให้หินมีลักษณะอิ่มตัวและสดใส จับคู่กับการเรืองแสงสีแดงตามธรรมชาติของพลอยและทับทิมเหล่านี้ สิ่งที่ทำให้ทับทิมพม่าเป็นอัญมณีที่โดดเด่นคือสีที่สวยงาม มีหลายปัจจัยที่ส่งผลต่อสีของทับทิมพม่า แต่สองปัจจัยที่โดดเด่นที่สุดคือสีตัวของหินที่มีการเรืองแสงและการรวมกันในเนื้อหิน แต่ทับทิมพม่าจะมีมลทินตำหนิบ้าง ซึ่งส่วนมากมักจะเกิดการเรืองแสงในรังสีอัลตราไวโอเลต (UV) อย่างไรก็ตามเราอาจจะพบทับทิมที่มีสีเหมือนกับทับทิมพม่าที่มาจากแหล่งอื่นได้เช่นกัน ด้วยคุณภาพสีที่สวยงามจึงทำให้ทับทิมพม่าเป็นที่ยอมรับและนิยมเป็นอย่างมากในท้องตลาดและขายได้ราคาดี

ความแตกต่างระหว่างทับทิมไทย (ทับทิมสยาม) กับทับทิมพม่า

สี (COLOR)

ส่วนมากลักษณะเด่นของทับทิมไทยจะมีสีอมสีแดง ในบางครั้งอาจจะเห็นเป็นสีแดงออกปนสีน้ำตาล มีสีแดงเลือดนก (Pigeon Blood) หรือแดงอมม่วง (Purplish Red) อันเนื่องมาจากทับทิมจากประเทศไทยจะมีแร่เหล็กเจือปนมากกว่าแหล่งอื่นๆ โดยถ้าหากเปรียบเทียบก็จะเห็นความแตกต่างกันอย่างค่อนข้างที่จะชัดเจน เช่น ในทับทิมจากแอฟริกาที่มีสีแดงติดส้ม หรือทับทิมจากพม่าที่มีสีแดงค่อนไปทางชมพู เฉดสีชมพูหวาน เป็นต้น

​เนื้อ (CLARITY)

ทับทิมไทยเนื้อละเอียดใสสว่างเหมือนแก้ว ไฟดีแม้อยู่ในแสงธรรมชาติ ส่วนใหญ่เนื้อของทับทิมไทยจะสะอาดกว่าทับทิมพม่า ทับทิมพม่าจะมีเนื้อออกคล้ายๆวุ้น และไม่ควรดูสีทับทิมภายใต้ไฟสีเหลืองเพราะจะทำให้ทับทิมมีสีแดงสวยเกินจริง

ความแข็ง (HARDNESS)

เมื่อเผาด้วยความร้อนระดับเดียวกัน ทับทิมสยามมีโอกาสแตกน้อยกว่าทับทิมอื่นๆ
เนื่องจากมีแร่เหล็กเจือปนมากที่สุดเมื่อเทียบกับทับทิมทั่วโลก

ตำหนิธรรมชาติ (NATURAL INCLUSION)

ลักษณะของตำหนิที่พบบ่อยในพลอยทับทิมสยามคือตำหนิลักษณะขนนก (Feather)
ดาวเสาร์ (Saturn) และลายนิ้วมือ (Fingerprint) ทับทิมพม่ามีลักษณะพิเศษคือจะมีสีขาวและสีแดงหรือชมพู กระจายอยู่ในเนื้อทับทิมหรือ มีสีแดงหรือชมพู และสีขาวอยู่คนละด้าน และมีประกายชัดเจนที่หน้าพลอย