ก่อนซื้อเพชรต้องอ่าน อัญมณีไม่ได้มีแค่เพชร

ในบรรดาพลอยไร้สีหรือสีขาวนั้นจะมีอัญมณีที่ได้ชื่อว่าเป็นราชาอยู่นั่นก็คือเพชรนั่นเอง เพชรนั้นมีความงดงามมากที่สุดและมีความแข็งมากที่สุดในบรรดาอัญมณีทั้งหลาย นั่นทำให้เพชรทั้งหายากและมีราคาสูงผู้คนจึงมักจะหาสิ่งอื่นมาทดแทน

บางคนก็อาจจะเลือกเป็นเพชรสวิส(เพชรสังเคราะห์)หรือพลอยอื่นที่มีสีเช่นเดียวกับเพชร ซึ่งก็คือ โทแพซสีขาว(White Topaz) และ เพทายสีขาว(White Zircon) นั่นเอง แต่หลายคนอาจเลือกไม่ถูกว่าระหว่างพลอยทั้งสองชนิดนี้ ควรเลือกชนิดไหนดี ซึ่งบทความนี้อาจช่วยได้

โทแพซ(Topaz) คือ พลอยที่มีค่าความแข็งเท่ากับ 8 จัดเป็นพลอยเนื้ออ่อน มีค่าดัชนีหักเหระหว่าง 1.619 – 1.620 และค่าความถ่วงจำเพาะ 3.53 มีหลายเฉดสีแต่สีที่เป็นที่รู้จักมากที่สุดคือสีเหลืองน้ำผึ้ง(Honey yellow) สีส้มอัคคี(Fiery orange) สีชมพูบานเย็น(Cyclamen pink) สีฟ้าสว่าง(Icy blue) แต่สีที่มีการขุดพบมากที่สุดคือโทแพซสีขาว(White Topaz) นักอัญมณีศาสตร์และนักวิทยาศาสตร์จึงมักจะนำโทแพซสีขาวนี้มาทำให้เป็นสีฟ้าสว่าง(Icy blue) โทแพซนั้นขึ้นชื่อว่ามีความเงางามและมีสีสันสดใส จึงนิยมใช้โทแพซสีขาวเพื่อทดแทนเพชร แม้ความแข็งอาจจะไม่ใกล้เคียงเพชรแต่คุณสมบัติบางประการก็มีความใกล้เคียง เช่น ความเงางาม เป็นต้น อีกทั้งยังมีราคาถูกอีกด้วย แต่ต้องระมัดระวังการเกิดรอยขีดข่วนให้ดีเพราะโทแพซสามารถเกิดรอยได้ง่าย และแม้โทแพซจะถูกใช้เป็นตัวแทนของเพชรแต่โทแพซก็มีความหมายเป็นของตัวเอง โทแพซได้ชื่อว่าเป็นพลอยแห่งมิตรภาพและเสน่ห์ ที่สามารถช่วยดึงดูดผู้คนที่ดีให้เข้ามาในชีวิตไม่ว่าจะเป็นเรื่องมิตรภาพ เรื่องธุรกิจและเรื่องความรัก ส่วนโทแพซสีขาวจะมีความหมายพิเศษเพิ่มเติมอีกก็คือช่วยส่งเสริมด้านของจิตใจ คือ ช่วยในการรับรู้ ความเข้าใจ ขัดเกลาอารมณ์ รักษาจิตใจ เพิ่มขีดจำกัดความสามรถและความคิดสร้างสรรค์

เพทาย(Zircon) คือ พลอยที่มีค่าความแข็งเท่ากับ 7.5 จัดเป็นพลอยเนื้ออ่อน มีค่าดัชนีหักเหระหว่าง 1.930 – 1.987 และค่าความถ่วงจำเพาะ 4.6 – 4.8 ผู้คนมักจะเข้าใจผิดกับเพชรสวิส(cubic zirconia)ซึ่งเป็นเพชรสังเคราะห์ เนื่องจากธาตุทั้งสองนั้นมีส่วนประกอบของธาตุเซอร์โคเนียม(Zr)เหมือนกันและในภาษาอังกฤษเขียนคล้ายๆกัน เพทายโดยเฉพาะสีขาวนั้นมีความคล้ายคลึงกับเพชรมากกว่าพลอยชนิดอื่นๆด้วยสมบัติที่มีความเงางามมากและเล่นไฟทำให้เกิดประกายแวววาวใกล้เคียงกับเพชรจริงมาก อย่างไรก็ตามความนิยมของเพทายนั้นลดลงค่อนข้างมากเนื่องจากมักถูกมองว่าเป็นของเลียนแบบเพชรที่ราคาไม่แพง แต่ในความเป็นจริงแล้วพลอยทุกชนิดก็มีคุณค่าและมีความหมายเป็นของตัวเอง

คนในสมัยก่อนเชื่อว่าเพทายนั้นเป็นอัญมณีแห่งความโชคดีจึงมักพกติดตัวเวลาต้องเดินทางไกลหรือไปต่างถิ่น เพราะนอกจากเพทายจะเป็นเครื่องรางแห่งความโชคดีแล้วยังช่วยป้องกันโรคภัยไข้เจ็บและอุบัติเหตุอีกด้วย ส่วนในปัจจุบันเชื่อเพทายนั้นจะนำพาความมั่งคั่งร่ำรวยมาให้ ยิ่งไปกว่านั้นเพทายยังเป็นสัญลักษณ์ของความฉลาดหลักแหลม

ถ้าถามว่าระหว่างโทแพซสีขาวกับเพทายสีทายควรเลือกพลอยชนิดใดเพื่อทดแทนเพชรดีก็ต้องพิจารณาไปทีละส่วน ถ้าพิจารณาเรื่องความแข็งแรงแล้ว โทแพซที่มีค่าความแข็งเท่ากับ 8 ย่อมแข็งแรงมากกว่าเพทายที่มีค่าความแข็งเท่ากับ 7.5 แต่ทั้งคู่ก็ยังจัดเป็นพลอยเนื้ออ่อนที่ต้องระมัดระวังเรื่องการเกิดรอยขีดข่วนได้ง่ายทั้งคู่ การเจียระไนเหลี่ยมให้คมชัดก็เป็นเรื่องยากอีกทั้งเมื่อใช้งานบ่อยๆก็ยังทำให้เหลี่ยมสึกไวอีกด้วย เพทายจากบางแหล่งเมื่อโดนความร้อนหรือแสงแดดเป็นเวลานานสีก็อาจเปลี่ยนแปลงได้จะหมองลงและไม่สดใส ประกายแวววาวก็ลดลงเช่นกัน แต่ไม่ต้องกังวลไปเพราะเพทายที่หมองลงนี้สามารถทำให้กลับมาสวยงามเหมือนเดิมได้ด้วยการเผาครั้งที่ 2 ส่วนจุดเด่นจริงๆที่ทำให้เพทายได้รับความนิยมในการนำมาใช้แทนเพชรก็คือการเล่นประกายแวววาวเมื่อถูกไฟได้มากกว่าโทแพซ เนื่องจากเกิดการหักเหแสง 2 ครั้ง (Double Refraction)ในอัญมณี รวมถึงถ้าดูค่าดัชนีหักเหแสงตามปกติแล้วนั้น เพทายมีค่าดัชนีหักเหระหว่าง 1.930 – 1.987 ซึ่งก็ยังมากกว่าโทแพซที่มีค่าดัชนีหักเหระหว่าง 1.619 – 1.620 อยู่ดี

อาจดูเหมือนโทแพซแพ้ไปหมดทุกด้านแต่นั่นไม่จริงเลย มีหนึ่งสิ่งที่โทแพซชนะเพทาย คือในเรื่องของราคา โทแพซนั้นแม้จะมีความแข็งที่มากกว่าแต่ราคากลับถูกกว่า นั่นก็เพราะโทแพซนั้นหาได้ง่ายกว่าเพทายมาก โทแพซนั้นมักพบร่วมกับอัญมณีขนาดใหญ่อื่นๆ แหล่งพลอยธรรมชาติที่พบมากที่สุดอยู่ในประเทศบราซิลและพบประปรายในประเทศปากีสถาน อัฟกานิสถาน อินเดีย จีน เมียนมาร์ ศรีลังกา ญี่ปุ่น รัสเซีย ยูเครน ออสเตรเลีย มาดากัสการ์ นามิเบีย ไนจีเรีย ซิมบับเว เม็กซิโก และสหรัฐอเมริกา รัฐแคลิฟอร์เนีย ยูทาห์และนิวแฮมป์เชียร์ ส่วนเพทายพบได้ตามแหล่งพลอยธรรมชาติในประเทศกัมพูชา เมียนมาร์ ศรีลังกา ออสเตรเลีย แทนซาเนีย โมซัมบิก มาดากัสการ์ ไนจีเรีย ปากีสถานและอัฟกานิสถาน แค่มองด้วยตาเปล่าจากจำนวนแหล่งที่พบก็สามารถบอกได้เลยว่ามีการพบโทแพซมากกว่าเพทายมาก

ถ้ามีการใช้พลอยทดแทนเพชรในการตกแต่งเครื่องประดับนั้นๆ ร้านค้าส่วนใหญ่มักจะแจ้งรายละเอียดระบุไว้ชัดเจนหรืออาจดูได้จากราคา เพราะราคาของเพชรนั้นจะแพงกว่าเพทายและโทแพซหลายสิบเท่า แน่นอนว่าการทดแทนนั้นไม่ใช่การหลอกลวงผู้บริโภค แต่ก็อาจมีผู้ไม่ประสงค์ดีแอบอ้างได้ถ้าหากคุณไม่รู้วิธีสังเกต การแยกพลอยทดแทนนั้นค่อนข้างต่างจากการแยกเพชรสังเคราะห์โดยสิ้นเชิง เพชรสังเคราะห์นั้นมักจะแยกออกจากเพชรจริงยากต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญเท่านั้น แต่พลอยอย่างเพทายหรือโทแพซนี้จะสังเกตได้ง่ายมาก อย่างแรกคือความแข็งแรง พลอยจะสามารถเกิดรอยขีดข่วนง่ายมาก อย่างที่สองคือการหักเหแสง เมื่อส่องกับไฟเพทายจะมีการหักเหสองครั้งที่ชัดเจน ส่วนเหลี่ยมของเพทายจะมีเอกลักษณ์อีกอย่างก็คือเหลี่ยมจะเป็นภาพซ้อนเบลอๆ หรือ doubling ส่วนโทแพซที่เกรดดีๆจะเล่นไฟเป็นประกายสวย เนื้อขาวใสได้มากกว่าเพชรแต่ก็หมองไวกว่า ทางที่ดีควรเลือกร้านที่ไว้ใจได้เพื่อให้ได้เครื่องประดับอย่างที่ต้องการในราคาที่สมเหตุสมผลโดยที่ไม่ต้องมาเสียใจในภายหลัง